ZIJN JE HORMONEN UIT BALANS?

2018-05-24T08:47:29+00:00 AYURVEDA, BODY|

Hormonen zijn de chemische boodschappers in ons lichaam die ervoor zorgen dat alle lichamelijke processen soepel verlopen. Althans, dat is wanneer de hormoonlevels in balans zijn. Ze zorgen o.a. voor onze stofwisseling, voortplanting, humeur, slaap, libido, de hoeveelheid spier- en vetmassa en bij vrouwen ook voor een soepel verlopende menstruatiecyclus.

Hormonen worden aangemaakt in de hormoonklieren, waaronder de hypofyse, pijnappelklier, zwezerik, schildklier, bijnieren en alvleesklier. Daarbij produceren mannen hormonen in de testikels en vrouwen in hun eierstokken.

Hormonen bepalen dus eigenlijk voor een groot deel de kwaliteit van je leven. Zo bepalen ze hoe je je voelt, hoe je lichaam eruit ziet, hoe je reageert op stress en wat de kwaliteit is van je slaap.

Hoe raken hormonen uit balans?

De hormoonhuishouding raakt verstoord als er te veel of te weinig van een bepaald hormoon aangemaakt wordt. Ook is het belangrijk dat de hormonen ten opzichte van elkaar in de juiste verhouding aanwezig zijn.

Het komt steeds meer voor dat zowel bij vrouwen als mannen de hormoonlevels verstoord zijn. De grootste oorzaken hiervan zijn verkeerde voeding, stress, leefstijl en externe factoren zoals milieuvervuiling en toxische stoffen uit voeding, chemische producten en plastic.

4 veel voorkomende hormoondisbalansen

Er kunnen allerlei disbalansen voorkomen die invloed hebben op de kwaliteit van je leven. In dit artikel gaan we het hebben over 4 veel voorkomende disbalansen van deze tijd. Deze disbalansen hebben te maken met je bijnieren, alvleesklier, schildklier en sekshormonen. Deze hormonen hebben natuurlijk ook invloed op elkaar, dus als er eenmaal één disbalans ontstaat bij de ene hormoonklier kan dit ook effecten hebben op de andere hormoonklieren.

overzicht hormonen

Stress!

Laten we beginnen met één van de grootste oorzaken van hormoondisbalansen van deze tijd: stress. Hiermee zeg ik niet dat voeding en beweging niet belangrijk zijn, maar zelfs mensen die heel gezond eten en veel bewegen kunnen nog steeds een hormonaal disbalans hebben doordat ze een stressvol bestaan leiden en/of heel veel zorgen en negatieve gedachten hebben. Het stresshormoon, oftewel cortisol, wordt aangemaakt in de bijnieren, dus laten we daar beginnen.

Bijnieren: te veel of te weinig cortisol

Wanneer je in een constante staat van stress verkeerd, produceren je bijnieren in eerste instantie veel te veel cortisol. Bij te veel cortisol kun je last hebben van de volgende symptomen:

  • Buikvet
  • Laag libido
  • Slaapproblemen
  • Uitdunnend haar
  • Verlies van spiermassa
  • Behoefte aan zoetigheden en/of opwekkende middelen
  • Je angstig of verward voelen
  • Moeite met concentreren
  • Prikkelbaar
  • Schommelingen in de bloedsuiker

Stress wordt niet alleen veroorzaakt door een te druk werkschema, maar kan ook betekenen dat je te veel sport, te weinig slaapt, te veel ongezonde voeding eet (voornamelijk suikers) of veel zorgen en negatieve gedachten hebt.

Als de bijnieren te lang onder hoge spanning staan, en dat kan soms wel 20 jaar duren, raken ze uitgeput. Op dat moment wordt er juist te weinig cortisol aangemaakt. Je produceert nu zo weinig stresshormoon dat je de hele dag moe bent, nergens meer energie voor hebt en zelfs depressieve klachten begint te ontwikkelen. Dit noemen ze bijnieruitputting. De klachten komen enigszins overeen met een te veel aan cortisol, alleen dan een slag erger: je kunt nu helemaal niet meer omgaan met stress, je voelt je nerveus, snel geïrriteerd, je kunt je slecht concentreren en houd vet vast rondom je buik. Meer sporten en/of minder eten werken alleen maar averechts. Het belangrijkste is dat je rust neemt, niet te intensief sport en goed voor jezelf zorgt. Eet minder suikers en koolhydraten en juist meer gezonde vetten.

Alvleesklier: te veel insuline

Bij chronische stress wordt er ook meer insuline aangemaakt door de alvleesklier, waardoor er op den duur insulineresistentie kan ontstaan. Een belangrijke indicator hiervoor is als je vet vasthoudt bij je love handles. Het kan echter ook komen door roken, te weinig beweging en/of te veel suikers en koolhydraten. Het is dus belangrijk om bij jezelf na te gaan wat de oorzaak is. Beide vragen namelijk om andere maatregelen. Komt het vanuit chronische stress, dan is het vooral belangrijk om veel rust te nemen en niet te intensief en te veel te sporten. Maar komt het juist door te weinig lichaamsactiviteit en ongezonde eet- en leefgewoontes, dan is het belangrijk om juist meer te gaan bewegen. In beide gevallen is het natuurlijk goed om op je eet- en leefpatroon te letten.

Schildklier: te veel of te weinig schildklierhormonen

Schildklierproblemen komen steeds vaker voor. Dit kan zowel een overactieve schildklier zijn of een te trage schildklier. Beide zijn vaak op dezelfde manier te behandelen. Net als bij bijnieruitputting zie je ook vaak dat de schildklier eerst overactief is en veel te veel hormonen aanmaakt, en vervolgens uitgeput is en te traag gaat werken. En ook hier is stress vaak de oorzaak. Meestal heb je ook eerst last van uitgeputte bijnieren en een insuline disbalans, voordat de schildklier uit balans raakt. Maar dit geldt niet voor iedereen. De schildklier kan ook trager werken door auto-immuunziekten, erfelijke aanleg, een tekort aan jodium, te veel sporten en juist te weinig koolhydraten en calorieën eten. Het is dus belangrijk dat je voldoende eet, stress beperkt en zo min mogelijk koffie drinkt. Kijk ook eens naar deze yogaoefeningen voor de schildklier.

Sekshormonen: Oestrogeen dominantie

Teveel oestrogeen ten opzichte van progesteron zorgt bij vrouwen voor allerlei klachten in de maandelijkse cyclus, maar ook mannen kunnen hier last van hebben. Borstvorming bij mannen is een teken van te veel oestrogeen. Te veel oestrogeen zie je vaak aan vetopslag op de heupen. Andere symptomen zijn:

  • meer lichaamshaar
  • uitdunnend hoofdhaar
  • dunne huid
  • breekbare nagels
  • heftige menstruatie
  • behoefte aan suikers
  • weinig energie
  • hoofdpijn
  • PMS
  • laag libido
  • obstipatie
  • cystes
  • pijnlijke borsten
  • angstaanvallen
  • irritaties
  • stemmingswisselingen
  • acné

Wanneer de bijnieren, alvleesklier en/of schildklier uit balans zijn heeft dit ook invloed op de aanmaak van de sekshormonen. Disbalansen zorgen er vaak voor dat je in een negatieve spiraal beland. Daarom kan het soms moeilijk om de balans weer te herstellen.

Zo zorgt te veel lichaamsvet ervoor dat testosteron wordt omgezet in oestrogeen. Oestrogeen heeft vervolgens weer effect op de bloedsuikerspiegel waardoor de alvleesklier te veel insuline gaat aanmaken. Hierdoor kunnen je cellen insuline resistent worden, waardoor suikers niet meer kunnen worden opgenomen door je cellen en worden opgeslagen als vet. En meer vet zorgt weer voor meer oestrogenen. En zo zit je in een negatieve spiraal. Daarbij zorgen te veel oestrogenen dus ook voor een lager testosteron gehalte, waardoor je moeilijk spieren kunt kweken en vet kunt verbranden.

De enige oplossing is om het probleem bij de bron aan te pakken. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat je moet afrekenen met je suikerverslaving!

Let op! Het is belangrijk om geen xeno-oestrogenen binnen te krijgen. Deze vind je vaak in cosmetica en drinkwater uit plastic flessen. Daarbij kan een candida infectie ook de oorzaak zijn van een oestrogeen dominantie. Let daarom op je suikerinname, verminder stress, eet meer vezels en vermijd alcohol, soja, chemicaliën en zware metalen.

Ayurvedische bendaring van hormonen

Ayurveda is een andere taal dan de westerse wetenschap, dus in de klassieke Ayurveda wordt niet zozeer over hormonen gepraat. Toch is er een vrije vertaalslag te maken tussen deze westerse benamingen en de Ayurveda.

Ayurveda kijkt niet alleen naar het symptoom, maar naar de dieperliggende oorzaak. Pas dan kun je het probleem echt aanpakken. Met hormoontherapie kun je misschien tijdelijk wat oplossen, maar als je niet de dieperliggende oorzaak aanpakt zal je er altijd van afhankelijk blijven en is je lichaam zelf niet meer in staat om een gezonde balans te behouden. Terwijl dat eigenlijk is waar we naar streven. Als het lichaam gezond is kan het namelijk zelf heel goed alles in balans houden, ook als je niet helemaal ‘perfect’ eet en leeft. Je hoeft dan niet meer de hele tijd met je gezondheid bezig te zijn, waardoor je je kan richten op het vervullen van al je dromen in plaats van altijd maar bezig te zijn met je gezondheid. Echte gezondheid betekent namelijk dat je er niet meer mee bezig hoeft te zijn, terwijl je je wel heel goed voelt!

Zoals ik al benoemde heeft onze manier van leven enorm veel invloed op de hormoonlevels. Zeker in deze tijden waar stress echt een epidemie begint te worden. We hebben enorm veel prikkels, zijn veel afgeleid en willen van alles tegelijk doen. Het is belangrijk om deze onrustige vata-energie weer in balans te brengen. De vata dosha heeft namelijk invloed op je zenuwstelsel en je hormoonstelsel. Ook de pitta energie moet je in de gaten houden. Ben je te perfectionistisch, wil je te snel en te veel bereiken? Cool down! Dit zorgt natuurlijk ook voor stress en kan leiden tot een burn-out.

Hormoondisbalansen en de dosha’s

Over het algemeen geldt dat een te hoog cortisol level en een te laag oestrogeenlevel te maken heeft met de vata-dosha. Ayurveda bekijkt alles altijd vanuit de dosha’s en bepaalde kwaliteiten. Zo hebben cortisol en adrenaline bijvoorbeeld de kwaliteiten licht en droog. Voor het lichaam betekent dit een uitdrogend en afbrekend effect. Dat is de reden waarom spiermassa afbreekt bij mensen onder hoge stress. Het heeft de kwaliteiten van de vata dosha en kan dus ook zorgen voor een vata disbalans: je bent oververmoeid, prikkelbaar en voelt je lichamelijk en geestelijk zwak. Ook kan je veel last hebben van spijsverteringsklachten zoals verstopping en een opgeblazen buik.

Pitta’s krijgen sneller last van een te hoog cortisol level en/of een te hoge schildklierproductie. Een te snel werkende schildklier(hyperthyroïde) kan uiteindelijk leiden tot uitputting en dus een te traag werkende schildklier (hypothyroïde). Ook voor pitta’s is het enorm belangrijk om rust te nemen, meer de natuur in te gaan en een pitta balancerend dieet te volgen.

Te hoge insuline productie en oestrogeen dominantie zijn over het algemeen kapha gerelateerd. Vooral een te veel aan suikers en zoetigheden en te weinig lichaamsbeweging kunnen leiden tot deze disbalansen.

Het is echter belangrijk dat je kijkt naar de dieperliggende oorzaak. Te hoge insuline en te hoge oestrogeen levels kunnen bijvoorbeeld ook veroorzaakt worden door een bijnieruitputting. Als stress te lang blijft aanhouden raken de bijnieren op een gegeven moment uitgeput en wordt er niet meer te veel maar juist te weinig cortisol aangemaakt. Op dat moment gaat de alvleesklier meer insuline aanmaken en worden cellen insuline resistent. Dat is de reden waarom veel mensen onder stress vet rondom de buik aanmaken. Dat buikvet gaat echter niet weg door nog meer te bewegen en minder te eten, maar juist door meer rust te nemen. Het is namelijk geen kapha disbalans. De dieperliggende oorzaak is een vata disbalans: té veel cortisol.  En wat heeft een vata persoon nodig om weer in balans te komen? Rust, regelmaat en warme, opbouwende voeding.

Geef een reactie